Efrîn û Leystokên Navneteweyî

Ji 3 hefteyan zêdetir e artêşa dagirker ya tirk hewl dide ku biçe Efrînê û li heman bajarê Kurdan xwe bicih bike. Hewldanên dewleta hov ya tirk ne tenê dagirkerî ye, ew dixwaze Kurdan di komkujiyekê de derbas bike, yané kiryarê bav û kalên xwe dubare bike. Digel ku ev 3 hefte ye artêşa tirk û cehşên wê yên Daeş bihev re heman şerî dimeşînin û nagihêjen armanca xwe, ew hewl didin ku hemû derfetên xwe bikar bînin.

Beriya her tiştî berxwedana ku Kurd li Efrînê raber dikin tiştekê pîroz û bêhempa ye. Ji naha ve heman berxwedanê serokê dewleta tirk û hemû rayedarên wê kiriye nava rewşekê tengav. Şerê wan hatiye tewandin, rûyê wan bi rêxê hatiye neqişkirin. Ev tiştekê dîrokî ye, divê kes jibîr neke.

Piştî ku hate dîtin artêşa tirk wuha tengav bûye rayedarên dewleta tirk ketine nava hawldanên cur be cur

daku çareseriyekê ji xwe re bibînin. Lewre ew bi rayedarên Rus û Emerîkiyan re diyalog dikin daku hin leystokên nû bikar bînin. Di van rojan de hin rayedarên Emerîkî tên Tirkiyê, di navbera wan û rayedarên dewleta tirk de pazarî çê dibe. Li gorî ku ez dibînim dewleta tirk dixwaze bi alîkariya Emerîkiyan ji xwe re rêya dagirkirina Efrînê peyde bike. Heman pazarî bi Rusan re jî didome. Heya naha ne Emerîkî û ne jî Rusan bersiva erênî nedane dewleta tirk. Lêbelê ev nayê wateya ku wê nexwazin tirk bigehêjin heman armanca xwe. Lewre vê gavê pazarî  di navbera wan de didome. Dê were zani ku mirov nikare ne bi Rusan ne jî bi Emerîkiyan ewle bibe. Ev her du hêz jî li gorî berjewendiyên xwe tevdigerin. Dema ku berjewendiyên wan destûr bidin ew dikarin di nava yek rojekê de « dost » û « hevalên xwe » bifiroşin. Lewre di vî warî de divê Kurd, bi taybetî rayedarên PYD, pirr şiyar bin.

Bêguman weke hêzên navneteweyî tenê Rus û Emerîkî li Rojhilata Navîn xwedî sozê nîn in. Çendî bandora wan zêde nebe jî welatên endamên Yekîtiya Ewropayê (YE) jî hene. Bi taybetî Fransa di vî warî de dixwaze soza xwe bibandor bike. Lewre ji destpêkê vir ve heman welat cur be cur daxûyaniyan dide, diyar dike ku ew û hemû YE’yê bi helwesta dewleta tirk re nîn in. Herwuha ew didin xûyan ku dewleta tirk lidijî Kurdan komkujiyê dike. Heman mijar di Parlemena Ewropayê de jî hate niqaşkirin. PE’yê helwesta xwe di vî warî de aşkere kir. Di van rojan de di PE’yê de cur be cur daxûyaniyên bi heman rengî wê bên raberkirin.

Di vê helwesta Ewropiyan de bandora çalakiyên ku Kurd li çar parçeyên Ewropayê dikin jî heye. Çalakiyên ku bi tevlêbûna bi  hezaran kesan tên pêkanîn pirr girîng in. Lewre divê heman çalakî zêdetir û bi girseyên hê xurttir çêbibin.

Li dora bûyera Efrînê her ku diçe leystokên navneteweyî zêdetir dibin. Her hêzên ku li Rojhilata Navîn dixwazin bibin xwedî bandor di derbarê êrişa dewleta tirk bêdeng namînin. Hin ji wan lidijî derdikevin, hin ji wan jî dixwazin jê sûd werbigirin. Ji derveyê Rûs û Emerîkiyan dewletên Îran û Îsraîl jî di vî warî de aktîf in. Ev her du dewlet jî di herêmê de aktor in. Divê helwesta van du dewletan jî baştir bê analîzkirin.

Ahmet Gulabi DERE / 12.02.2018

GEL TV – TEVIZYONA GEL

Ji dawiya sedsala 20’an vir ve medya di jiyana mirovahiyê de roleke esasî dileyze. Li kûderê cîhanê tiştekê biqewume di nava demekê kurt de raya giştî pê dihese. Bê guman pirr caran li hemberî bûyerên neyênî mirovahî bêdeng dimîne, helwest raber nake.

Gel û civakên ku xwedî medya (TV, Rojname, Kovar, Radyo, Malpere û hwd.) xurt nebin ew nikarin di xebatên jibo pêşxistina mirovahiyê de rol bileyzin. Ne tenê di pêşxistina mirovahiyê de, herwuha ew nikarin xwe jî baştir lipêş bixin. Lewre îro di cîhanê gel û civakên ku xwedî medya xurt û azad in ew yên ku herî zêdetir pêşketîn in. Gel û civakên ku xwedî medya xurt û azad nebin ew di nava xwede dirizin, li paş hemû gel û civakan dimînin.

Ji salên 1990’î vir ve Kurd hêdî hêdî bûnin xwedî medya xwe. Destpêkê medya kurd bi zimanê biyanî (Tirkî, Erebî, Farsî, Rûsî) dahate meşandin. Lêbelê herku diçe medya kurd bi kurdî tê lipêşxistin. Îro bi dehan TV, Radyo, Rojname, Kovar, Malpereyên ku bi kurdî weşanan dikin hene. Bê guman ev pêşketinekê ye û ez pê kêfxweşim. Çendî di warê axiftina bi kurdî de zêde pêşketin tinebin jî di warê pêşxistina akademîk ya zimanê kurdî de mesafeyekê baş heye.

Di nava weşanan de yên herî girîng bê guman televizyon in. Ji ber ku bi rêya televizyonan mirov dikare xîtabê hemî beşên civakê bike ; kal, pîr, xort, jin, zarok û hwd ; Lewre, di roja îroyîn de haceta herî grîng ya jibo xizmeta gelan televizyon e.

Digel bi çendan televizyonên Kurdan henin jî ew hê nikarin bersivê bidin daxwazên hemû beşên Gelê Kurd. Eger televizyonên ku hene yên cur be cur rêxistinan nebûna wanê karibûna ji pirr daxwazên cur be cur beşên civakan re bibûna bersiv. Lê mixabin wusa nîn e, pirraniya televizyonên kurd ku heyî tenê di xizmeta rêxistinan de ne. Ez naxwazim li vir navan bidim, lê mixabin pirr kêm televizyonên kurdan hen in ku cudahiyê nakin nava beş û civakên Gelê Kurd. Lewre pêdiviyekê mezin bi televizyonekê Gel heye, yanê GEL TV. Televizyona ku cudahiyê neke navbera beşên civakê, herwuha ji hemû rêxistinan re xwedî yek nêzîkatiyê be. Dîsa televizyonekê ku deriyê wê ji hemû şexsiyet û kesayetiyên kurd re vekirî be.

Ev nêzê deh salan e ez kovara mehanê Avantaj Post derdixim. Li herêma Alsace ya Fransa û herwuha li Almanya, bajarên sînorê Fransayê ev kovar belav dibe û tê xwendin. Heman kovar bi Kurdî, Tirkî û herwuha Fransî ye. Armanca min ew bû ku, di warê herêmî de, bi rêya heman weşanê ez bikaribim ji gel re xizmetekê bikim. Lêbelê ev demekê ye ez dibînim ku bi rêya heman hewldanan ez nikarim ji hêvî û armancên xwe re bibim bersiv. Lewre ev demekê ye li ser vekirina kanalekê televizyonê difikirim û lêgerînê dikim.

Vekirina televizyonekê ne hêsan e. Beriya her tiştî pêdivî bi hêzekê zanyarî, pisporî û herwuha aborî heye. Li gorî ku min lêgerîn kiriye potansiyelekê baş ya Kurdên ku ji xebatekê wusan re bibin alîkar heye. Bêguman eger derfetên me hebûna me dixwast heman karî li welat bimeşandiba, lê mixabin roja îroyîn li tu parçeyê Kurdistanê derfetên ku weşanekê azad û bêteref bê meşandin tine. Her kesê ku hinekê rewşa li parçeyên Kurdistanê dişopîne dikare vê rastiyê bibîne. Lewre cihê herî baş yê jibo heman xebatê, jibo demekê, Ewropa ye.

Weşana televizyonekê profesyonel û bi rêya satelîtan ne hêsan e. Lewre jibo destpêkê pêdivî bi weşana çend saetan bi rêya înternetê heye. Piştî ku heman weşan gihîşt encamekê bêguman wê GEL TV (Nav dikare cuda be jî) bi rêya satelîtê jî weşanê bike.

Bi vê munasebetê ez dixwazim bêjim ; her kesên ku jibo xebatekê wuha pîroz bixwaze bibe alîkar dikare bigehêje me.

Ahmet Gulabi DERE  /  27.12.2017

Pêvajoyekê nû ya Aşîtiyê û Kurd

Van rojan derdorên AKP’ê, bi cur be cur çalakî û mesajan, diyar dikin ku ew dixwazin carekê din pêvajoyekê bi navê ‘Pêvajoya Aşîtiyê’ destpê bikin.

Beriya her tiştî divê were zanîn ku pêvajoya bi navê "Pêvajoya Çareseriyê" ku di sala 2014’an de ji aliyê AKP'ê ve hatibû destpêkirin ne ciddî bû. AKP'ê dixwast bi rêya heman taktîkê Kurdan bikişîne gel xwe. Di aliyê dinde tevgera kurd jî dixwast heman pêvajoyê jibo berjewendiyên xwe yên taktîkî bikar bîne. Lewre heman pêvajo nemeşiya û encamekê neda. Li gorî min, çi AKP be û çi jî tevgera kurd be, her duyan jî ji heman pêvajoyê sudwergirtin. Yê ku ji heman pêvajoyê zerar dît gelê kurd bû.

Weke tê zanîn di sala 2019'an de li Tirkiyê hilbijartin hene. Wusa tê dîtin ku AKP dixwaze ji naha ve amadekariyên xwe bike. Lewre pêdiviya wê bi alîkariya Kurdan heye. Wusa dixûyê ku AKP dixwaze carekê din pêvajoyekê bi navê "Pêvajoya Aşîtiyê" dest pê bike. Lêbelê bi awayekê din ew nabe pêvajoya aşîtiyê, di rastiyê de wê tenê bibe pêvajoya piştgiriya AKP'ê.

Divê were zanîn ku bi siyaseta heyî ya AKP'ê pirr zehmet e ku pirsgirêka kurd çareser bibe. Herwuha bi nêzîkatiya heyî ya tevgera kurd jî heman pirsgirêk çareser nabe. Divê siyaset û nêzîkatiyên nû bên afirandin daku ji pirsgirêka kurd re çareseriyekê rast bê dîtin. Jibo vê yekê jî divê li Tirkiyê siyasetekê nû bê meşandin. Lêbelê ne rewşa Tirkiyê û ne jî AKP ji heman tiştî re amade nîn in. Hemû armanc û daxwazên AKP'ê ew in ku ew heya 2027'an liser desthilatdariyê bimîne.

Di aliyê din de divê di nava Kurdan de jî nûjeniyekê bê afirandin. Jibo vê yekê pêwîstî bi hevkariya hemû Kurdan heye. Yanê divê hemû hêz û tevgerên kurdan li dora yek stratejiyekê û heman daxwazan bicivin û bihev re kar bikin. Herwuha divê daxwazên Kurdan jî li gorî rastiya Tirkiyê û herwuha ya hemû Kurdan bin daku ji aliyê pirraniya gelên kurd û tirk ve û herwuha ji aliyê raya giştî ya navneteweyî ve bê destek kirin. Ne wusa be, di konjonktûra heyî de, ne mumkun e ku pirsgirêkekê weke ya kurd bê çareser kirin.

Lê mixabin, eger wusa dewam bike, diyar e ku hemû tevger, rêxistin û hêzên kurdan li dora yek stratejiyê û heman daxwazan nayên gel hev. Di roja heyî de her tevger, rêxistin û hêzên kurdan li gorî berjewendiyên xwe yên teng tevdigerin. Yanê 'hebena me bena', (hemû tişt ji min re).

Îro di nava Kurdan de parçebûnekê fireh heye. Li dora tevgerên siyasî zêde rewşenbîr û zanyar namînin. Bi awayekê din tevgerên siyasî yên Kurdan bersivê nadin daxwazên nûjen yên rewşenbîran. Lewre di nava rewşenbîrên kurd de jî yek nêrînekê çê nabe. Roja îro pirraniya rewşenbîrên kurd li gorî berjewendiyên derdorên xwe yên herêmî û malbatî tevdigerin. Jibo pêşeroja gelê kurd ev xeteriyekê ye. Divê rewşenbîr nebin girtiyên berjewendiyan. Parastina nirxên neteweyî û demokratîk û herwuha azadî û serfiraziya gel berpirsyartiya herî sereke ya rewşenbîran e.

Ahmet Gülabi DERE / 15.05.2017